EKARPENA: Berdintasuna ala emaitza akademikoak?

Egungo eskoletan berdintasuna bermatzen saiatzen dira, naiz eta, gaurko hezkuntzan estrukturazioaren sustaiak bide honetatik ez joan. Baina zer da berdintasuna? Gure hitzetan, ezaugarri fisiko, genero, adin eta estatusak alde batera utzita, pertsona guztiak berdinak garela pentsatzea eta honela jokatzea.

Benetan betetzen al da hau hezkuntzan? Esan daiteke, prozesu luze baten bitartez, berdintasunaren praktika, eskletan agertzen joan dela. Adibide bat jartzearren, pauso garrantzitsu bat, sexu desberdinak ikasgelan berdinetan ikasi eta heztea. Honekin lortzen dena, bi sexuen arteko ezagutza da eta honek berdintasunerako bidean lehen pasuoa da. Hala ere, oraindik, pauso asko falta dira berdintasun osora iristeko, esaterako: bai mutilek bai neskek beren aldagelak dituzte, beti separatuak noski. Honi erreparatuz erreflexio bat egin daiteke, zergaitik separatzen gaituzte denak pertsonak bagara? Gainera honelako portaerak txikitatik erakusten badira, gero nromalizatu egiten dira eta haurrei arrunta egiten zaiena, gero heldutasunean, berdin jarraituko du.

Kontatutakoa “kasuarekin” lotus, ondorio argi  bat eta bakar bat atera daiteke. Hezkuntzan berdintasuna bultzatzen ari denean pentsaezina da ikasle batzuk generoaren arabera separatzea emaitza akdemiko hobeak lortzen direlako aitzakiarekin. Pentsau behar dena zera da, ikasketa akademikoak balore eta jokabideak baino garrantzitsuagoak diren hezkuntzan. Lehen hezkuntzan oinarrizko ikasketa akademikaok irakasten zaizkie, baina haurraren garapen pertsonala da etapa honetan garrantzitsuena.

Beraz, baloreak eta jokabideak garrantzia handiagoa dute ikasketa akademikoak baino. Honekin esna nahi dena da, ikasleak ezin direla emaitza akademikoen aitzakiarekin generoanren arabera separatu, haurraren garapen pertsonala ezin baita ulertu beste sexuaren presentzia gabe.

EUSKAL ESKOLA PUBLIKOAREN ARAZOAK

Euskal eskola publikoak, jakina denez, lege batzuk bete behar ditu Euskal Herriko ikastetxe guztiek jokabide berdinak izan ditzaten. Baina, ondo betetzen al da ikastetxe guztietan eskola publikoaren legea? Arrazoi batzuengatik edo besteengatik erantzuna ezezkoa da.

Lehen arazo argia irakasleen partetik jasaten dugu. Kalitatezko hezkuntza bat bermatu behar dela dio legeak, baina gaur egun, irakasle asko eta asko ez da gai hezkuntza maila altu bat bermatzeko. Hizkuntzarekin arazoak dituztelako (egun irakasle gehiegi dago euskara maila minimorik gabe klaseak euskeraz emateko, eta honela ezinezkoa da ikasleek bertako hizkuntza modu egokian hitz egitea). Gainera eskola publikoak doan izanik (hezkuntzak bere osotasunean izan beharko luke musutruk, ikastetxe pribaturik gabe) bertan arazo ekonomikoak etab. dituzten familia ugariko seme-alabak elkartzen dira. Askotan honelako umeek arazo asko sortzen dituzte klaseetan, eta irakasleak ume hauek motibatzen jakin behar du, euren ikasketak bideratu ahal izateko, laguntza apur batekin oso erraz gainditzen baitituzte ikasle hauek ikasgaiak. Beraz, umeak motibatzen eta bideratzen jakitea beharrezkoa du irakasle batek, bere lana ondo bete ahal izateko.

Bestalde legeak argi uzten du eskolako zuzendariaren irudia indartu egin nahi duela, eta horretarako zuzendari honek ikastaro batzuk jasoko dituela. Baina ikastaro bat ez da nahiko zuzendari batek bere lana ondo betetzeko. Zuzendariak argi jakin behar du berak duela ikastetxea bideratzeko erantzukizun nagusia eta bere lana gustuko izan behar du eskola bide onetik eramateko. Eta hau ez da zuzendariarentzat bakarrik, ikastetxeko pertsona guztiek eduki behar baitute argi beren erantzukizuna zein den, lana gustura egin eta ikastetxea bide onetik eraman ahal izateko. Azaldutakoa ikastetxe guztietan betetzen bakarrik lortuko dugu euskal eskola publikoa indartzea, handitzen joan dadin, eta egunez egun hobetuz.

EKARPENA: JOLAS ETA JOSTAILU EZ SEXITAK ESKOLAN

Jolasa ikasteko egoera naturala da, jolas desberdinek zenbait gaitasunen garapena errazten dute, eta jostailuak jolasa aberasteko baliabideak dira. Jostailuek izugarrizko garrantzia dute haurren hezkuntza prozesuan. Ez dira soilik ondo pasatzeko eta entretenitzeko. Jolasa dela medio, umearen garapen osoa eta euren garapen pertsonala hobetzeko gaitasun positiboak bereganatuko dituzte: gaitasunen, irudimen eta fantasiaren sustapena, ulermen teknikoa, inguruarekin harremana, norberaren balorazioa, pertsonalitatearen indartze edo sendotasuna, auto-ezagutza... Haurtzaroan, jolasa da ezagutzarako, ikasketarako eta adierazpenerako bide nagusia. Jolasekin, hurbileneko esperientziak islatzen dituzte eta,izango duten nortasuna eratzen duten egoera desberdinen aurreko portaera, jarrera eta gaitasunak ikasten dituzte. Horien bitartez jostailuek indartzen dituzten gaitasun eta baloreak bereganatzen dituzte. Jolasaren bidez bizi diren jendartearen arauak eta portaerak ikasten dituzte. Jostailuak berez, ez dira onak edo txarrak, hauen egokitasuna ematen diogun erabileraren araberakoa izango da. Jolas eta jostailu desberdinak erabiltzen berezko generoari dagozkion ezaugarriak ezagutuko dituzte neskek zein mutilek. Ondorioz generoaren araberako erabilerak, estereotipo sexistak barneratu, birproduzitu eta iraunaraztearen funtzioa. Hau dela eta, heziketarako tresna garrantzitsua den momentutik, ezinbestekoa da eskaintzen, onartzen edo indartzen ari garen ereduen analisi kritiko bat egitea. Hona hemen sailkapen bat:

JOLAS ETA JOSTAILU SEXISTAK

·        Neskak edo mutilak jolasteko aukera ematen ez dutenak.

·        Gizona edo emakumea izatea “irakasten” dutenak.

·        Genero desberdintasunak markatzen dituztenak.

·        Heldu eta umeen arteko harremana, modu itxian,generoen araberako jolasetan bideratzen dituztenak.

·        Harremanak sexuaren arabera markatzen dituztenak.

·        Egungo genero zatiketa birproduzitzen dutenak.

JOLAS ETA JOSTAILU EZ SEXISTAK

·        Sexu gainetik jolastu ahal izateko aukera ematen dutenak.

·        Sexuari lotutako genero rolak errepikatzen ez dituztenak (ez indartzeko). Pertsona moduan, gaitasun anitzak bultzatuz, osotasunean garatzeko laguntzen dutenak.

·        Genero estereotipoei erantzuten ez dietenak. Generoak garatzen dituen gaitasunak baino askoz gehiago lantzeko aukera ematen dutenak

·        Eredu zabal eta ez itxietan jolasteko aukera ematen dutenak.

·        Generoari dagozkion bestelako baloreak bultzatzen dituztenak (balore positiboak)

·        Bizitzararako eredu berri bat, parekidetasunean oinarritua, bultzatzen dutenak.

Jostailu anitzak sexu bietan, rol sexistak tipifikatzen ez dituztenak, eta jarrera bortitzak bultzatzen ez dituztenak (Jostailu belikoak). Helduok, gehienetan, neska eta mutilen jolasak ezberdindu egiten ditugu, sexu bien arteko mugak eraikiz. Garrantzitsua da umeek era askotako jostailuak izatea (panpinak mutikoentzat eta mekanoak neskentzako), bakoitzak garapen prozesu ezberdinak eragiten dituelako helduaren bizitzan beharrezkoak izango direnak, generotik at. Badaude zenbait ikerketa honakoa bermatzen dutena: neskatoak diziplinatuagoak direla, jolas lasaiagoak aukeratzen dutela, ekintza sedentarioagoak, antzezpen jolasak, imitaziozkoak, margotzea aukeratzen dutela, eta balentria jolasekiko interes gutxi erakusten dutela. Horrela, mutikoek gehiagotan erakusten dute haserrealdia, jolas aktibo eta kementsuak aukeratzen dituzte, trebetasuna eta muskulu-abilezia, lehia eta antolakuntza inplikatzen dutenak. Besteak erasotzeko joera handiagoa erakusten dute edo konpartitzeari uko egiten diote.

            Beraz ondorio bezala esan daiteke, komenigarria dela, haur guztiek, neska zein mutil, joko ezberdinetan partea hartzea, hauen garapena egokiagoa izan dadin.

Iturria: “Jolasak eta Jostailuak”.Bizkaiako Urtxintxa Eskola

EUSKAL ESKOLA PUBLIKOAREN LEGEA

Eskola publikoan ematen ari den hezkuntza-berrikuntza martxan jartzeko beharrezkoa da Euskal Eskola Publikoa legez arautzea, berrikuntza honetan aurrerapausoak emateko beharrezkoa baita bide finko bat markatuta egotea. Lege hau atal edo idazpuru desberdinetan banatzen da, eta hemen atal bakoitzak adierazten duena era labur batean azaltzen saiatuko gara.

Lehen idazpuruak euskal eskola publikoaren helburu nagusiak azaltzen ditu. Eskola anitza, elebiduna, demokratikoa, euskal gizartearen zerbitzura dagoena, berdintzailea… funtsezkoa da eskolak ezaugarri hauek izatera iristea. Garrantzitsua da eskolarekin lotuta dauden gizarte-sektore guztiek bertan parte hartzea.

Bigarren atala: Eskola publikoak, hiru urtetik aurrerako umeengan kalitatezko irakaskuntza bat bermatu behar du, doan, eta sortzen diren gizarte ezberdintasunak (ekonomikoak gehienetan) zuzentzen saiatuko dena.

Hirugarren idazpuruak eskola publikoan euskarak izango duen garrantziaz hitz egiten du, eta irakaslegoa euskalduntzeko prozesu urteanitz batetaz. Laugarrenak berriz lurralde banaketaren arabera antolatzen du euskal eskola publikoa.

Bosgarren  idazpuruak ikastetxe autonomia arautzen du, ikastetxe bakoitzari ahalik eta autonomia handiena emanez, eta administrazioak bermatu behar du eskola bakoitzak bere helburuak betetzeko behar dituen neurriak.

Ikastetxeen autonomiari dagokionez, eskola bakoitzak bere iharduera araudia kudeatzeko askatasuna du. Gainera, legeek gutxieneko bideraketa bat egiten diete eskola publikoei, baina hauek beren egoeraren arabera hobeto moldatzeko beste lege batzuk sortzeko autonomia dute.

Legeak zuzendariaren irudia indartu nahi du, eta horretarako zuzendariek ikastaro bereziak egin behar dituzte lan hau bete ahal izateko. Irakasle-kaustroa ere indartu nahi da legearekin. Honek ikastetxeko iharduerei buruz erabakiak hartzeko ahalmena du, eta eskolarekin lotuta dauden talde guztiek bertan parte hartu behar dutela jakinik, guraso batzarra eta ikasle kontseilua eskolan behar diren organoak direla ezartzen da.

Lege honen berritasun handienetakoa diru-kudeaketa zabaltzea da, malgutasun handiagoa izango baitu ikastetxe bakoitzak bere dirua kudeatu ahal izateko. Honetarako, zuzendariak administratzaile baten laguntza izango du. Administratzaile honek ikastaro bat egin beharko du diru-kudeaketa guztia era egokienean eraman ahal izateko.

2.galdera : GIZONEN ETA EMAKUMEEN BURMUINAK BERDINAK AL DIRA ?

Hurrengo galdera hau erantzuteko, Eduard Punsetek idatzitako testu zientifiko batean oinarrituko gara. Kasuaren inguruko eztabaidan, eskola horretako neska eta mutilek ea elkarrekin edo bananduta egon beharko luketen planteatzen da. Jakina da, mutilak eta neskak ez garela berdinak, baina gure burmuinak ?

Testua irakurri ondoren hasieratik argi geratzen den ideia hauxe da: burmuinak sexua dauka. Zientzialarien azken ikerketek horixe diote beraz gero eta zailagoa da ukatzea gizonak eta emakumeak ez garela berdinak. Jakina da ere, mundu osoko pertsonen burmuinak nolakoak diren jakitea ezinezkoa dela, beraz batez besteko datu esperimentalekin lan egiten da.

Teoria klasikoek beti diferentziatu egin izan dute lengoaia (emakumeen puntu fuertea) eta gaitasun espaziala ( garatuagoa gizonetan) baina ikerketa asko haratago joan dira; osagai biologiko zein genetikoak aurkitu dituzte esaten dutenak burmuinek sexu espezifiko bat eta bakarra dutela. Aipamen hauek baieztatzeko, empatia aztertu dute bai emakume eta bai gizonengan. Empatia beste pertsonen emozio eta pentsamenduak aintzat hartzeko gaitasuna da baina baita pertsona horien emozio eta sentimenduei emozionalki erantzuteko gaitasuna. Badakigu, bai emakume zein gizon  horretarako gai direla baina probak egin izan direnean, emakumeek empatiarako interes eta eragin handiagoa dutenaren susmoak oso sakonak dira.

Bi sexuak banatzen dituen beste ezaugarrietako bat, gizonezkoek, sistematizatzeko, hau da, sistemak analizatzeko duten gaitasuna da. Sistema batek, arauak ditu eta arau horiek ulertzearen ondorioz sistema ulertzeko gai gara eta ikerketek diotenez, emakumeek ez dute interes handirik jartzen honetan, baina gizonezkoek , sistemak eta hauen funtzionamenduak ulertzeko grina azaltzen dute askotan.

Zientzialarien duda hala ere, biologiak eta kulturak zenbaterainoko eragina duen jakitea da. Ez litzateke zentzuzkoa, kulturak guregan eraginik ez duenik esatea baina ezin daiteke innatoa edo berezkoa dena ahantzi. Izan ere, zientzialariek, haur bat jaiotzen den momentu beretik, desberdintasunak aurkitu dituzte emakume eta gizonezkoengan.  Jaio eta 24 ordu beranduago ( kulturak oraindik ez du eraginik), estimulu jakin batzuekiko, erantzun ezberdinak jaso dituzte, bi sexuen partetik. Proba bezala, zientzialariek, haur jaioberriei, jaio eta handik gutxira aurpegi aurrean bi elementu jartzen zizkieten: mobil mekaniko bat eta pertsona baten aurpegia. Konprobatu zuten, gizonezkoek, mobilean ipintzen zutela atentzioa eta emakue gehienek aurpegian. Beste aspektu bat ere aztertu zuten zientzialariek: testosterona, hau da gizonezkoen hormona karakteristiko hau.  Jaio aurretik eta amaren sabelean zeuden haurrei, likido amniotikoan zuten testosterona kantitateak neurtzerakoan konturatu ziren, testosterona maila altuenak zituzten haurrek, handik 2 urtetara , besteek baino gaitasun sozial txikiago edo murritzagoak zituztela eta kontran, testosterona maila txikienak zituztenek, hizkuntza eta komunikazioa askoz ere hobeto garatzen zuten, horrek empatia garatzen laguntzen zuelarik, emakumezkoengan hain berezkoa duten ezaugarria.

Beraz amaitzeko eta ondorio bezala esan behar, gure biologiak emakume eta gizonezkoak fisikoki bereizteaz gain, gure burmuinak ere desberdintzen dituela.

ITURRIA: “¿ Es diferente el cerebro de hombres y mujeres?”Eduard Punset. XL Semanal,23 de Julio de 2006.

1. GALDERA: Lehen Hezkuntzaren helburu nagusia ikasleak emaitza akademiko onak lortzea al da?

Galdera honekin agerian uzten da ikasgelan nexka eta mutilak bereizteko ideiaren arrazoiak absurdoak direla:

Jende askok eta askok erantzun bakarra emango lioke galdera honi baietz esanez, Lehen Hezkuntzan ondorengo ikasketak prestatu behar direla hain zuzen ere. Egia esan, Lehen Hezkuntzaren helburuetako bat ikasleak prestakuntza akademikoak edukitzea da, baina ez da helburu nagusia.  Adin horietan oraindik ikaslearen garapen pertsonala ez dago bat ere oinarritua ,eta horregatik hezkuntzaren helburu nagusia Euskal Curriculumaren arabera ikaslearen garapen fisiko, intelektual, afektibo eta soziala lortzea da (Euskal Curriculuma : “4. artikulua.– Xedeak:1.- Haur Hezkuntzaren helburua haurren garapen fisiko, intelektual, afektibo eta sozial osoa eta orekatua lortzea da”).

Ondorioa orduan, kasuari erreparatuz, neskak eta mutilak ikasgela desberdinetan bereiztea, beraien errendimendu akademikoa hobetzeko, absurdoa da. Haurraren garapen soziala lortzeko adibidez, ezinbestekoa da beste sexuarekin harremana edukitzea, gizartea bi sexuek osatzen baitute. Ez balirateke elkarrekin heziko beraien arteko desberdintasunak handiagoak izango lirateke. Honetaz gain, kontuan hartu behar da ikasleak mutil edo neska izan baino lehen pertsonak direla eta eskubidea daukatela elkarrekin hezi eta ikasteko, gainera egungo genero biolentziaren arazoak direla eta ezin da hezkuntza separatista bat garatu egoera okertuko bailuke. Berriz ere, eskola mota hau absurdoa dela garbi uzteko, Gobernuak emakume eta gizonen arteko diferentziak gutxiagotu nahi dituela aipatu behar da. Honetarako hainbat proiektu bultzatu ditu, hauen artean berdintasun plana, baina oraindik ez ditu ezarri  (STEE-EILAS sindikatuaren planteamendu bat aurtengo ikasturterako: “Ikastetxe guztiek Berdintasun Plana egin behar zutela proposatzen genuen, Ikastetxeko Hezkuntza Proiektuan sartzeko oraingoz duen borondatezko izaera gaindituz”).

Beraz, argi geratzen da, ikasleak errendimendu akademiko onak edukitzeko sexuak bereiztea eskola publiko batean ,egun euskal gizartean, gutxienez pentsaezina dela eta legeetatik at dagoela. Esandako guztiarekin, kasuari erantzun bat emateko abiapuntu bat lortu da, kasuko eskolan proposatu den erreformaren aurka.

4. atalaren SARRERA

Aurreko atalean irakasleen garapen pertsonala aztertu ondoren, 4. atal honetan lan modularraren kasuaren inguruan arituko gara. Hezkuntza sistemetan genero tratamendua nolakoa izan den jorratzen da kasuan. Honako hauxe da deskriptorea: “Nola aritu diren eta aritzen diren hezkuntza sistemak, sortu zirenetik, emakumeen hezkuntzan, gizonaren zeregina prozesu honetan eta hau gerta ahal izan dadin lagundu duten egoera sozial historikoak, sineste psikologikoak eta gainerako aldagaiak.” Atal honetako helburua, kasuaren inguruan galderak planteatzen joatea eta hauek erantzunez, gaian kokatzen hastea da.